Werken vanuit mogelijkheden en vertrouwen

Lukt het ons -professionals in het sociaal domein- om van de eigen kracht van mensen uit te gaan? Lukt het ons om vitale gemeenschappen te helpen ontstaan? Of zitten onze oude opstellingen ons nog in de weg. Een voorbeeld van hoe deze nieuwe houding kan uitpakken. 

We willen zodanig met bewoners samenwerken in buurten, wijken en zorgcentra, dat een dragende gemeenschap ontstaat waaraan iedereen naar eigen vermogen kan meedoen. Daarbij is het belangrijk om steeds twee dingen voor ogen te houden. Mensen verlangen er naar om zelf keuzes te maken, zelf de regie te voeren, te doen wat ze zelf willen. Tegelijk willen mensen in verbinding zijn met anderen en deel uitmaken van een clubje, groep of gemeenschap.

Ruimte bieden
Ik begon mijn loopbaan in verschillende wooncentra voor ouderen. Hier maakte ik me vaak druk om de zeggenschap van bewoners. ‘Hoe kan hun stem het beginpunt zijn van onze dienstverlening’, vroeg ik mij af. ‘Hoe kunnen we bewoners de ruimte bieden om te doen wat ze graag willen doen?’ Werken vanuit mogelijkheden en vertrouwen is mijn natuurlijke insteek. Tegenwoordig werk ik als facilitator en coach in het sociaal domein. Zo ben ik sinds oktober betrokken bij Gewoon Bijzonder [1]een ‘community boost’ in vier wooncomplexen van ouderen.

Focus op kracht
‘Community-building’ is de gangbare naam voor een vernieuwende aanpak. Dat label vind ik niet zo interessant. Wat voor mij vooral telt, is dat het werkt. Het is heel simpel, gewoon een kwestie van doen. Maar het is wel wat anders dan we gewend zijn. Als professionals in het sociaal domein zijn we gewend om te focussen op: ‘Waar zitten de problemen, hoe lossen we die op’. We claimen de wijsheid, deskundigheid en verantwoordelijk. De nieuwe aanpak richt zich daarentegen op de kracht van mensen en op wat ze samen willen doen. Wijsheid is in de groep aanwezig. Waar dit je uiteindelijk brengt, staat vooraf niet vast. De ervaring leert, dat er hoe dan ook verbindingen uit voortkomen – groot of klein. En uit die verbindingen komen weer nieuwe samenwerkingen, relaties, vriendschappen voort.

Een beweging naar beweging
Een voorbeeld: Liesbeth van der Hurk, bewoonster van Wooncentrum de Drecht zegt dat ze graag op een loopband zou willen oefenen. Binnen het centrum blijkt dit lastig te organiseren: het ontbreekt aan toezicht, men kan er geen verantwoordelijkheid voor nemen. Mijn collega en ik gaan praten met de eigenaar van de boksschool aan de overkant. Kunnen we langskomen met iemand die wil trainen? Boksschooleigenaar Raymond Joval is enthousiast, hij wil graag van meer betekenis zijn voor zijn buurt. Na de eerste kennismaking en klik blijken er al gauw meer bewoners interesse te hebben. Momenteel zijn er twee sportgroepen actief en is Raymond in het wooncentrum een vriend aan huis. Liesbeth ontpopt zich tot een aanjager. Ze organiseert voor haar medebewoners een workshop over gezond leven, waarbij Raymond komt praten. Liesbeth is trots dat het haar, met wat hulp en ondersteuning van ons team, gelukt is. Het sporten aan de overkant leidt bij een van de bewoners tot vermindering van haar bloedsuikerproblemen. Zo leidt samen doen tot meer gezondheid, meer zelfvertrouwen, meer contact tussen bewoners en ook meer contact met de omgeving. De rol van mijn collega en mij? Luisteren, vragen, ideeën delen met anderen, mensen in contact met elkaar brengen, verbinden, helpen tot zelf doen, geven, loslaten, vinger aan de pols houden, luisteren, vragen…

Winst behalen
Natuurlijk is community-building niet zaligmakend. In de Drecht is een beweging ontstaan, die zichzelf bestendigt. Dat is mooi, maar hoeft lang niet altijd zo te zijn. Voor mij staat echter vast, dat uitgaan van kracht mensen energie geeft en in beweging brengt. Van organisaties en professionals vraagt dit een andere opstelling. Niet de agenda en doelen van de organisatie zijn leidend, maar die van bewoners in hun werkgebied. Dat vraagt een goede verstandhouding, samen optrekken, en een oprechte belangstelling voor het wel en wee van mensen. Dit geldt natuurlijk voor alle lagen van de organisatie. Er is nog veel winst te behalen, door echt open te staan voor wat mensen raakt en beweegt en door hun potentieel aan te spreken.

[1] Verslag Half jaar Community Building in vier ouderen complexen. http://ikvolgje.nl/20160615%20Gewoon%20Bijzonder-pas%20op%20de%20plaats.pdf

Dideeen steunen en versterkenonderdag 21 januari 2016 praten we over 1,5 jaar ervaring met verhalen van bewoners als inspiratiebron voor sociale verandering. We zijn bewoners, professionals en ambtenaren uit Buitenveldert. We ontdekten dat drie cruciale krachtbronnen leiden tot succesvolle bewonersnetwerken.

  1. Neem de praktijk als vertrekpunt en bouw daaromheen een netwerk van relevante partijen
  2. Werk altijd vanuit gezamenlijk opdrachtgeverschap
  3. Maak jaarbegrotingen en subsidiestromen dienend aan het primaire proces.

Open deuren, toch!
Daarom zal de discussie zich toespitsen op de vraag Waarom gebeurt dit zo weinig? én vooral op de vraag Wat is er nodig om dit samen voor elkaar te krijgen?

aan tafelHoe werk je als bewoner, sociaal professional of ambtenaar samen in een veranderende wereld? Hoe ga je om met de vanzelfsprekende spanning tussen de verschillende belangen en behoeftes. Wat kan jij doen vanuit jouw rol en verantwoordelijkheid om in gezamenlijkheid te bouwen aan succesvolle netwerken, innovaties en praktijken?

Regelmatig organiseer ik, vaak samen met een netwerkpartner, leerbijeenkomsten voor verschillende doelgroepen.

Karakteristiek voor leerbijeenkomsten zijn de mate van lichtheid, veiligheid en optillen en afzakken van de praktijk. De aanpak is gebaseerd op vijf principes:

  • Leren door doen en reflecteren
    Geen oeverloos gepraat over missie en visie, klantroutes etc. In een leertraject bewandelen we niet de instrumentele weg en stopten we geen energie in het samenstellen van welzijnsarrangementen of het opstellen van standaardprocedures. We richten een leeromgeving in, zorgden ervoor dat alle invalshoeken aan tafel zaten zodat de implementatie van deze methodiek door de huidige uitvoerenden, professionals en bewoners zelf wordt gedaan. Door als lerend ‘team’ te willen functioneren kun je vanuit die gedeelde praktijken toewerken naar gezamenlijk innovaties. Dit gebeurde aan de hand van praktijkverhalen en het opsporen van werkzame mechanismes.  Op deze manier werk je aan veerkracht en bekwaamheid van de betrokkenen en zorg je voor een verband dat in staat is zichzelf permanent te verbeteren, te vernieuwen en te ontwikkelen. Twijfelaars en critici worden over de streep getrokken en ambassadeurs van de vernieuwing. Elkaar verhalen vertellen ipv de blauwdrukaanpak.
  • Samen kom je verder
    Iedereen weet het maar niemand doet het. Als je vraagt naar de waarde van samenwerken vindt iedereen het belangrijk. Maar toch modderen de meesten in hun eentje. Denk aan de POHer die een eenzame oudere bezoekt. Zij heeft goed in beeld waar deze oudere behoefte aan heeft en naartoe zou kunnen maar het ontbreekt haar aan een verfijnde blik op wat er leeft en speelt in de buurt. Kan ook niet anders. Er is veel onzichtbaar voor beroepskrachten die niet in de buurten werken.  Oplossingsrichtingen worden dan veelal gezocht binnen het bestaand aanbod waardoor geen innovatie plaatsvindt of verder verkenning van talenten en passie van de bewoner en wat er in de buurt mogelijk is. Je kunt dit doen door stil te staan en te beseffen dat jouw scoop klein is dat je alleen samen verder komt. Stel je zelf de vraag: wie kan helpen? Welke bewoner, professional, ondernemer? Er wordt vaak gefocust op één partij, ook door bewoners: woonbouwcorporatie, de gemeente, de welzijnsorganisatie waar het heil vandaan moet komen. In dergelijk leerprocessen ga je op zoek naar mensen die mee willen doen, liefst zo divers mogelijk. Dus niet wat kan onze organisatie doen, maar wie kunnen we erbij betrekken.

  • Whatever the problem is , community is the anwer.
    Hans Brouwer (deelnemer dagactiviteiten) heeft ruim een jaar erover gedaan om naar de dagactiviteiten van Vreugdenhof te gaan. Doorverwezen door zijn huisarts om zichzelf en zijn vrouw meer lucht en plezier te geven in hun eigen leven, in hun relatie. Op de dagbesteding doet hij mee aan verschillende activiteiten. Zelf organiseert hij een muziekmiddag waar zo’n 12 mensen op af komen. De mensen op de dagbesteding vormen met elkaar een warme gemeenschap. Als je kijkt naar de rollen die mensen op deze dagbehandeling vervullen zie je geen verschil tussen vrijwilliger, beroepskracht of deelnemer.  Twee belangrijke factoren maken de dagbesteding succesvol: het vervoer en de ruimte voor diversiteit. Als je dit beseft dan snap je ook welke persoonlijke gevolgen evt. bezuinigingen voor Hans en zijn vrouw betekenen. Maar ook dat maatschappelijke kosten dan op andere posten groter worden. Als vervoer op maat ontbreekt betekent dit voor hem niet alleen minder sociale contacten ook zal hij geen bezoek kunnen brengen aan een oudere alleenstaande dame in de Rivierenbuurt. Hij bezoekt haar nog regelmatig omdat hij weet hoe belangrijk sociale contacten zijn. Intergaal en gebiedsgericht werken biedt kans om vanuit het besef van een diepe onderlinge verbondenheid te werken en kloven te dichten. Het biedt de kans om kennis en kunde, ervaringen op creatieve en innovatieve manier aan te wenden. Dit gaat verder dan interne afdelingen de opdracht geven om samen te werken. Ook hier speelt de vraag: welke kansen, ideeën, problemen wil je werken en betrek daarbij friskijkers en dwarsliggers en altijd met de mensen om wie het gaat. Hierin ligt een ander sturingsprincipe aan ten grondslag: niet sturen op verminderen of vermeerderen maar sturen op overschot en overhebben.

  • Verbinden door het persoonlijke verhaal
    Als je echt luistert naar het persoonlijke verhaal van iemand dan hoor je de waarde en betekenis van hetgeen iemand zegt,  dan ontstaat er oprechte verbinding. Vanuit die verbinding ontstaat de behoefte om bij te willen dragen naar eigen vermogen. Het is kunst om niet direct in oplossingen te schieten. Deze mens het recht te geven om eigen problematiek, op eigen wijze op te lossen. Alleen zo ontstaat veerkracht.

    Het vraagt van sociaal professionals een beetje moed om meer nabij en persoonlijke verbindingen aan te gaan. Oog hebben voor leerervaringen die gedeeld kunnen worden met mensen in dezelfde situatie. Oog hebben voor verbinding, mensen bij elkaar brengen om samen zelf te doen en datgene wat je geleerd hebt beschikbaar te stellen voor je gemeenschap. En vooral datgene te doen wat gedaan moet worden.

  • Spanning, verlangen en conflict als bron van wijsheid
    Veel spanningen en conflicten ontstaan door groepsvorming en wij-zijdenken. Binnen het sociale domein worden relaties vaak tegenover elkaar gezet in de zgn agogische DRIEHOEK: bewoner en zijn netwerk – professional – overheid. Uitgaan van CIRKELS van verbondenheid voorkomt dat je tegenover elkaar komt te staan en gaat uit van evenwaardigheid.  Mensen labelen (bewoner, prof etc) versterken het wij-zijgevoel. Dit gedrag heeft geen functie,  als er nog sprake is van individuen en niet van groepen. Omdat in de leerbijeenkomsten het leren centraal staat en de vuistregel is dat alles gezegd mag worden, wat gezegd moet worden, wordt voorkomen dat er standpunten worden uitgevochten. Trek dit door naar het alledaagse en iedereen draagt bij naar vermogen, er is een betere sfeer, betere verstandhouding, meer werkplezier en meer moed en lef om je als werker persoonlijk in te zetten, minder kloven tussen alle betrokkenen (bewoner, mantelzorg, vrijwilliger, beroepskracht, overheid enz).